Srpsko narodno vijeće, Serb national council

Nikodim Milaš
znameniti Srbi u Hrvatskoj

Nikodim Milaš – episkop

Nikodim Milaš, episkop, crkveni kanoničar i politički radnik. Rođen je pod imenom Nikola, u Šibeniku 16. aprila 1845. kao dijete sitnog trgovca Trifuna Milaša, porijeklom iz Cetine, i majke Marije Valmasoni, porijeklom Talijanke. U rodnom je gradu kod franjevaca završio osnovnu školu, a kod jezuita u Zadru gimnaziju. Osnovno bogoslovsko obrazovanje stječe u Sremskim Karlovcima 1866. Iste godine odlazi u Beč studirati filozofiju, koju napušta iduće godine zbog odlaska na Kijevsku duhovnu akademiju. Nјu završava 1871., kada postaje suplent  Bogoslovije u Zadru, a naredne godine i profesor crkvenog prava i praktičnog bogoslovlјa. Nedugo zatim postaje i rektor Bogoslovije, što je kao uvjet tražilo monaški čin, zbog čega ga je episkop Stefan Knežević postrigao 1873. u manastiru Dragoviću. Kao rektor na čelu Bogoslovije koju su mogli pohađati samo svršeni gimnazijalci, dakle bila je u statusu visoke škole, nalazi se sve do 1890., kada je po smrti vladike Kneževića imenovan za njegova naslјednika. Već tada se profilirao kao jedan od najupućenijih pravoslavnih kanoničara, s mnoštvom objavlјenih i na strane jezike prevedenih radova, sudjelovanjem na važnim teološkim konferencijama i susretima najvažnijih crkava.

Štaviše, osim u oblastima kanonskog i crkvenog prava važan doprinos dao je i na polјu historijskih nauka, za što mu je preporuka bila zavidno poznavanje nekoliko svjetskih jezika - talijanskog, njemačkog, ruskog, francuskog, kao i grčkog i latinskog. To mu je omogućilo rad na primarnim izvorima, a napose nacionalni žar usmjeren protiv katoličkog prozelitizma visokog klera i državne politike umanjivanja srpskopravoslavnog doprinosa. Zalagao se i uspijevao instalirati srpski jezik u srednje škole, organizirao je i potpomagao prosvjetne i dobrotvorne fondacije, a posebno je kao episkop svojim poslanicama, pastirskim i misionarskim radom učvršćivao pravoslavlјe i srpstvo u Dalmaciji. Istakao se kao značajan ktitor crkvenih i prosvjetnih objekata. Zbog svoje učenosti, radne energije i pravovjernosti, bio je vrlo cijenjen u visokim krugovima, čemu u prilog govori činjenica da je 1886. bio rektor beogradske bogoslovije koju je reformirao po modernim standardima i da mu je 1905. nuđen položaj beogradskog mitropolita. Štoviše, 1906. bio je čak jedan od najozbilјnijih kandidata za izbor patrijarha u Sremskim Karlovcima, čemu se izričito protivila mađarska vlada. Pored svih obaveza pisao je naučne i prigodne članke, okružnice, propovijedi, uređivao crkvena glasila, par brojeva Srpskodalmatinskog magazina, a kao zastupnik u dalmatinskom saboru bio angažiran unutar Srpske stranke, gdje je predvodio njeno desno krilo. Zbog svog čvrstog nacionalnog angažmana bio je neprestano na udaru političke policije, a naročito korumpirane inteligencije iz nacionalnih redova na koju se tako učestalo žali u svojoj autobiografiji. Zbog toga, ali i nekih drugih afera, dosta neuobičajeno za prilike u pravoslavnoj crkvi, 1912. podnosi ostavku na svoj položaj episkopa i povlači se, najprije u Ljublјanu, potom i u Dubrovnik. Međutim, austrijske vlasti su ga i dalјe sumnjičile, štoviše radile mu i premetačine, zbog čega je velik dio njegove građe i gotovih radova trajno propao. Nјegova bibliografija broji preko 180 publiciranih radova u zasebnim knjigama i najrazličitim časopisima, što je rezultiralo da postane počasni član petrogradske i moskovske duhovne akademije, dopisni član SANU, član Društva za novije historije Austrije u Beču, Matice dalmatinske, Matice srpske, Srpskog arheološkog društva i Društva sv. Save u Beogradu.

Umro je na Veliki petak 20. marta 1915. u Dubrovniku, gdje je bio sahranjen u privatnoj grobnici, da bi njegovi zemni ostaci 4. oktobra 1930. bili prenijeti u sarkofag koji se čuva u posebnoj kapeli crkve Sv. Spasa u Šibeniku.

znameniti Srbi u Hrvatskoj
Milutin Milanković

milutin milanković

znanstvenik

Vladan Desnica

vladan desnica

književnik

Adam Dupalo

adam dupalo

partizanski borac

Josif Rajačić

josif rajačić

patrijarh

Milan Kašanin

milan kašanin

historičar umjetnosti, književnik

Savka Javorina-Vujović

savka javorina-vujović

narodna heroina

Grigor Vitez

grigor vitez

dječji pjesnik